د ر د و ا ر ه

درد را از هر طرف که بخوانی درد است
پنجشنبه, ۳۰ دی ۱۳۸۹، ۰۲:۲۶ ق.ظ

تفاوت مسیر برهان و جدل | متنی از علامه طباطبایی

روش بحث جدلی مبتنی بر تسالم و پذیرش اصول موضوعه است اما روش برهانی بر پایه ی کنارگذاشتن مسلّمات و فاصله گرفتن از هرگونه پیش فرض (جمیع معلومات تقلیدی، عادات و سنن، انفعالات، احساسات، تخیلات و...) است. اگر انسان از همه­ی اینها رها شود، وقتی نفس او به بدیهیات توجه پیدا کرد، هیچ چیزی نمی­تواند در او تصرف کند. با این شرایط، ما استنتاج را از معلومات نظری خود شروع می­کنیم و پله پله به عقب می­رویم تا جایی که به بدیهی برسیم. و این در صورتی حاصل می­شود که انسان ملتزم به سیر علمی و طی کردن مراحل به ترتیب و تدریج باشد، و از سابق به لاحق عبور کند، بدون این که حلقه ای مفقود شود. در غیر این صورت، روش بحث، یک روش جدلی و مبتنی بر فرضیات و مسلّمات خواهد بود.

1. نقطه­ی آغاز تفکر، بدیهیات و قضایای ضروری است.

2. گزاره­ها به صورت ترتیبی اند و لاحق، متوقف بر سابق است.

3. آغاز نکردن از بدیهیات، یا مفقود شدن یک حلقه، بحث را جدلی خواهد کرد.

 

مشروح عبارت علامه طباطبایی را بخوانید:

[إنّ الباحثین فی الفلسفة العامّة، و الفلسفة الإلهیّة بالخصوص- و أوجّه کلامی إلیهم- یعلمون أکثر من أی شخص آخر أنّ البحث الفلسفی لا یتیسّر إلّا بالاستنتاج من البراهین المحضة .. و هذه البراهین عبارة عن تألیف خاصّ بین مقدّمات بدیهیّة، و قضایا ضروریّة یضطرّ الإنسان إلى التصدیق بها اضطرارا مطلقا، أو مقدّمات نظریّة مستنتجة من البدیهیّة و منتهیة إلیها ..

فالباحثون- على هذا- یعلمون أنّ البحث الصحیح عن مواد المسائل فی هذا الفن، إنّما یؤتی ثماره عند ما یتجرّد الإنسان عن جمیع معلوماته التی اکتسبها عن طریق التقلید، و سائر الأبواب الاتّفاقیّة .. و التی تترک بها آثارا فی الإنسان، و ینفعل معها بما یلائمها من أنواع الانفعالات من عادة أو تخیّل أو أی عاطفة من سائر عواطفه الکامنة فیه ..

نعم .. إنّ على الإنسان أن یتجرّد من ذلک کلّه، و یلقیه جانبا، بمحض توجّهه نحو البدیهیّات و التصدیقات التی لا یمکن لأیّ شیء آخر أن یصرف نفسه عنها إذا توجّهت إلیها، و لیستنتج منها- من ثمّ- أوّل معلوم نظری مکتسب، ثمّ ینتقل منه إلى الذی قبله .. ثمّ إلى الأقدم فالأقدم، و هکذا حتّى یبلغ ما هو بالغه من حقائق المعارف ..

و هذا النوع من الدراسة و البحث لا یؤتی ثماره إلّا بالتزام بالترتیب و التدرّج فی السیر العلمی من السابق رتبة إلى لاحقه.. و لا یستقیم البحث إلّا على هذا النحو ..

و إلّا عاد البحث البرهانی، بحثا جدلیّا مبنیّا على التسلیم لأمور مسلّمة من الفرضیّات و الأصول الموضوعة..].

محمدحسین طباطبایی؛ الإنسان و العقیده، ص304.



نوشته شده توسط
ساخت وبلاگ در بلاگ بیان، رسانه متخصصان و اهل قلم

دوستان

روش بحث جدلی مبتنی بر تسالم و پذیرش اصول موضوعه است اما روش برهانی بر پایه ی کنارگذاشتن مسلّمات و فاصله گرفتن از هرگونه پیش فرض (جمیع معلومات تقلیدی، عادات و سنن، انفعالات، احساسات، تخیلات و...) است. اگر انسان از همه­ی اینها رها شود، وقتی نفس او به بدیهیات توجه پیدا کرد، هیچ چیزی نمی­تواند در او تصرف کند. با این شرایط، ما استنتاج را از معلومات نظری خود شروع می­کنیم و پله پله به عقب می­رویم تا جایی که به بدیهی برسیم. و این در صورتی حاصل می­شود که انسان ملتزم به سیر علمی و طی کردن مراحل به ترتیب و تدریج باشد، و از سابق به لاحق عبور کند، بدون این که حلقه ای مفقود شود. در غیر این صورت، روش بحث، یک روش جدلی و مبتنی بر فرضیات و مسلّمات خواهد بود.

1. نقطه­ی آغاز تفکر، بدیهیات و قضایای ضروری است.

2. گزاره­ها به صورت ترتیبی اند و لاحق، متوقف بر سابق است.

3. آغاز نکردن از بدیهیات، یا مفقود شدن یک حلقه، بحث را جدلی خواهد کرد.

 

مشروح عبارت علامه طباطبایی را بخوانید:

[إنّ الباحثین فی الفلسفة العامّة، و الفلسفة الإلهیّة بالخصوص- و أوجّه کلامی إلیهم- یعلمون أکثر من أی شخص آخر أنّ البحث الفلسفی لا یتیسّر إلّا بالاستنتاج من البراهین المحضة .. و هذه البراهین عبارة عن تألیف خاصّ بین مقدّمات بدیهیّة، و قضایا ضروریّة یضطرّ الإنسان إلى التصدیق بها اضطرارا مطلقا، أو مقدّمات نظریّة مستنتجة من البدیهیّة و منتهیة إلیها ..

فالباحثون- على هذا- یعلمون أنّ البحث الصحیح عن مواد المسائل فی هذا الفن، إنّما یؤتی ثماره عند ما یتجرّد الإنسان عن جمیع معلوماته التی اکتسبها عن طریق التقلید، و سائر الأبواب الاتّفاقیّة .. و التی تترک بها آثارا فی الإنسان، و ینفعل معها بما یلائمها من أنواع الانفعالات من عادة أو تخیّل أو أی عاطفة من سائر عواطفه الکامنة فیه ..

نعم .. إنّ على الإنسان أن یتجرّد من ذلک کلّه، و یلقیه جانبا، بمحض توجّهه نحو البدیهیّات و التصدیقات التی لا یمکن لأیّ شیء آخر أن یصرف نفسه عنها إذا توجّهت إلیها، و لیستنتج منها- من ثمّ- أوّل معلوم نظری مکتسب، ثمّ ینتقل منه إلى الذی قبله .. ثمّ إلى الأقدم فالأقدم، و هکذا حتّى یبلغ ما هو بالغه من حقائق المعارف ..

و هذا النوع من الدراسة و البحث لا یؤتی ثماره إلّا بالتزام بالترتیب و التدرّج فی السیر العلمی من السابق رتبة إلى لاحقه.. و لا یستقیم البحث إلّا على هذا النحو ..

و إلّا عاد البحث البرهانی، بحثا جدلیّا مبنیّا على التسلیم لأمور مسلّمة من الفرضیّات و الأصول الموضوعة..].

محمدحسین طباطبایی؛ الإنسان و العقیده، ص304.

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

کاربران بیان میتوانند بدون نیاز به تأیید، نظرات خود را ارسال کنند.
اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید لطفا ابتدا وارد شوید، در غیر این صورت می توانید ثبت نام کنید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">